Cmentarze w Skale

Najstarszy nagrobek na cmentarzu w Skale, Borkowska z Wojciechowskich Marianna (zm 1851), fot.autor

Skała, której mieszkańców okoliczni nazywają Szwedami, jest miasteczkiem niewielkim. Liczba ludności w tej chwili waha się w granicach 3,5 tys. Leży w odległości 20 km na północ od Krakowa. Położona jest na starym szlaku między Krakowem a Śląskiem. W 1267r uzyskała prawa miejskie, zasadźcą był Dytmar Wolk – jeden z zasadźców Krakowa. Założenie i lokacja miasta są jednymi z najwcześniejszych, jakich dokonano w okolicach Krakowa. Na terenie miasta znajdują się trzy cmentarze.

Mogiła żołnierzy poległych w I WŚ, fot.autor

18 maja 1794 roku na polu dworskim, zwanym Kadłubem, zdobyty został przez Prusaków obóz powstańczy, wzniesiony na rozkaz Taduesza Kościuszki, naczelnika insurekcji. Teren ten został następnie przekazany przez rodzinę Borkowskich, z przeznaczeniem na cmentarz, parafii św. Mikołaja. Około 1835 roku teren został ogrodzony kamiennym murem. Podczas Powstania Styczniowego (4/5 marca 1863 r.) miała tu miejsce zwycięska bitwa między oddziałem Mariana Langiewicza a Rosjanami (dowodzącym był major Stolzenwald), którzy na cmentarzu rozbili swój obóz. Poległo 23 powstańców, wśród nich Andriej Potiebnia. Obecnie ich prochy znajdują się u stóp zamku w Pieskowej Skale. Dzisiejsze rozmiary nekropolia osiągnęła w roku 1965. Na cmentarzu odnajdziemy groby wielu zasłużonych skalan, księży miejscowej parafii, zbiorowe mogiły z roku 1794, 1863 oraz dwie poległych w walkach I Wojny Światowej.

Cmentarz choleryczny w Skale, kwatera katolicka, fot.autor

W roku 1894 roku w powiecie olkuskim wybuchła epidemia cholery. Dotarła również ona do Skały, gdzie trwała przez 51 dni. Chorych umieszczano w specjalnym szpitalu cholerycznym. Epidemia pochłonęła około 50 ofiar, których ciała zostały pochowane na cmentarzu cholerycznym. Znajduje się on w odległości około 2 kilometrów od Skały, na skraju lasu należącego do Ojcowskiego Parku Narodowego. Z grobów zachowały się tylko dwa, gdzie spoczywają Marianna Tarnówka i Paweł Dzióbek. Cmentarz podzielony jest na dwie kwatery: katolicką oraz żydowską.

Cmentarz choleryczny w Skale, kwatera żydowska, fot.autor

Od wielu wieków historia miasta związana była z historią Żydów. Pierwsze wzmianki o skalskich Żydach pochodzą z 1787 roku. Podstawę ich egzystencji stanowił handel i rzemiosło. Przed II Wojną Światową miasto zamieszkiwało około siedmiuset Żydów. Podczas pierwszych miesięcy okupacji Skała stała się miejscem schronienia ludności żydowskiej. Jednak już 1 września 1942 roku odbyło się w Skale tzw. wysiedlenie. Na rozkaz hitlerowskiego okupanta zebrano wszystkich Żydów na rynku, gdzie następnie podzielono ich na grupy. Część odprowadzono na cmentarz żydowski, gdzie zostali rozstrzelani. Druga grupa na furmankach wywieziona została do Słomnik.

Pomnik na cmentarzu żydowskim w Skale. fot. autor

Cmentarz żydowski znajduję się w małym lasku modrzewiowym, kilkaset metrów od cmentarza katolickiego. Niestety nie zachował się do dzisiaj żaden nagrobek. To tu pochowano w zbiorowej mogile Żydów rozstrzelanych w roku 1942 (znajduję się ona prawdopodobnie poza terenem obejmującym obecnie cmentarz) W 1989 roku cmentarz został ogrodzony (w mniejszych niż pierwotnie rozmiarach), a na jego terenie postawiono pomnik poświęcony ofiarom Holokaustu z gwiazdą Dawiadami i napisem (w języku hebrajskim i polskim): Pamięci Żydów, mieszkańców Skały. Rada Miasta i Gminy. [Łukasz Pezdan]