Obrońca w postępowaniu karnym to prawnik, który występuje po stronie oskarżonego, działając zawsze na jego korzyść. To prawnik, który pomaga ukierunkować proces karny ku uniewinnieniu oskarżonego, a jeśli to niemożliwe – ku zasądzeniu jak najłagodniejszej sankcji karnej. Obrońcę z urzędu przyznaje sąd, a koszty jego ustanowienia ponosi Skarb Państwa. Aby jednak było to możliwe, trzeba spełnić kilka warunków.

Obrońca w postępowaniu karnym – kim jest?

Obrońca w procesie karnym jest uczestnikiem postępowania. Jego rolę może spełniać adwokat lub radca prawny, który posiada wiedzę i doświadczenie w zakresie prawa karnego. Działa po stronie podejrzanego lub oskarżonego i zobowiązany jest przedsiębrać wszelkie możliwe czynności na jego korzyść. Obrońcę możesz ustanowić już na etapie postępowania przygotowawczego, czyli w momencie, kiedy prowadzi je prokuratura lub policja pod nadzorem prokuratury. Konieczne jest skontaktowanie się z wybraną osobą i udzielenie jej pisemnego pełnomocnictwa do obrony – od tego momentu może, a wręcz zobowiązany jest działać w imieniu mocodawcy.

Obrońca może uczestniczyć w przesłuchaniach przed organami postępowania przygotowawczego, doradzać w zakresie składanych wyjaśnień, zadawać odpowiednie pytania. Jego rola nie sprowadza się jednak tylko do doradzania – zobowiązany jest także składać wnioski dowodowe, jeśli te mogą zadziałać na korzyść i składać środki zaskarżenia na czynności postępowania. Jego rola w postępowaniu przed sądem jest taka sama – składa wnioski dowodowe mające doprowadzić do polepszenia sytuacji podsądnego, przede wszystkim poprzez jego uniewinnienie, zaskarża czynności sądu, czuwa nad prawidłowością przebiegu procesu. Podczas przesłuchania na rozprawie ma prawo zadawać pytania wszystkim osobom przesłuchiwanym – zarówno oskarżonemu, jak i pokrzywdzonym, świadkom czy biegłym. Jest zobowiązany podejmować wszelkie możliwe czynności do prawomocnego zakończenia postępowania, ewentualnie do momentu wypowiedzenia pełnomocnictwa.

Obrońca z urzędu

Obrońca z urzędu to taki, za którego płaci skarb Państwa – podejrzany czy oskarżony nie ponosi jego kosztów. Jest ustanawiany w przypadku tzw. obrony obligatoryjnej, jeśli podejrzany lub oskarżony sam nie wyznaczył obrońcy. Taka sytuacja zachodzi w szeregu sytuacji, między innymi wtedy gdy jest on nieletni, głuchy, niemy lub niewidomy, gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności, gdy sąd uzna, że uzasadnia to stopień skomplikowania sprawy, oraz w postępowaniu przed Sądem Okręgowym – gdy oskarżonemu zarzucono popełnienie zbrodni lub gdy jest on pozbawiony wolności.

Każdy może też złożyć wniosek o ustanowienie obrońcy z urzędu – należy jednak wykazać, że nie ma się finansowych możliwości poniesienia tego ciężaru. W tym celu należy wskazać jakie oskarżony ma dochody, jakim majątkiem dysponuje, oraz ile osób ma na swoim utrzymaniu – w celu wykazania, że nie jest w stanie opłacić obrońcy z wyboru bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Wniosek o ustanowienie obrońcy z urzędu składa się do sądu właściwego do rozpoznania sprawy. Jeśli więc jest ma być ona rozpatrywana na przykład w Sądzie Rejonowym w Wodzisławiu Śląskim, wniosek należy złożyć do tego sądu – sąd, po pozytywnym rozpatrzeniu go, wyznaczy adwokat – Wodzisław Śląski. Jeśli wniosek zostanie złożony do niewłaściwego sądu, nic nie szkodzi – zostanie on przesłany do sądu właściwego.